تحقیق(پژوهش): عبارتست از فعالیت های منظم و برنامه ریزی شده برای کشف مجهولات و دستیابی به دانش جدید و نوآوری در زمینه های مختلف.(طالقانی،1370،ص 12)
تحقیق را می توان به تجزیه و تحلیل و ثبت عینی و سیستماتیک مشاهدات کنترل شده که ممکن است به پروراندن قوانین کلی، اصول یا نظریه هایی بیانجامد و به پیش بینی و یا احتمالاً به کنترل نهایی رویدادها منجر شود تعریف کرد.
تحقیق(پژوهش) توسعه ای: هرگونه فعالیت منظم مبتنی بر دانش موجود حاصل از تحقیقات و یا تجارب است که به منظور تولید مواد، فرآورده ها، ابزار و فرآیندها و روش های جدید و یا بهبود آنها صورت می گیرد.(لاپدز،1987، ص 168)
تحقیق بنیادی: شامل هر نوع فعالیتی است که باعث افزایش دانش یا کشف جدید در یک زمینه علمی شود، بدون آنکه کاربرد علمی ویژه ای برای آن در نظر گرفته شود.(لاپدز،1987، ص 169)
تحقیق کاربردی: به هر نوع کاوش اصیل به منظور کسب دانش علمی و فنی جدید که برای آنها کاربرد ویژه ای در نظر گرفته شود، اطلاق می شود.(لاپدز،1987،ص 169)
طرح:مجموعه ای از عملیات و خدمات مشخص و همبسته را گویند که با هزینه معینی در یک دوره زمانی از قبل تعیین شده برای رسیدن به یک هدف معین انجام گیرد.
طرح تحقیقاتی (پروژه تحقیقاتی): عبارتست از مجموعه ای همگون از فعالیت های علمی و فنی با محدودیت زمانی و زمان بندی مشخص، با اهداف مشخص تحقیق و توسعه که توسط مجموعه ای از کارکنان علمی و فنی اجرا می شود. پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکترا نیز طرح یا پروژه تحقیقاتی تلقی می شوند.(فرهنگ توصیفی تکنولوژی- کتاب مرکز آمار ایران)
طرح عمرانی: طرحی است که برای رفاه اجتماعی، آموزش و عملیات زیربنایی و...اجرا می شود.(فرهنگ توصیفی تکنولوژی-کارنامه سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران)
تعریف مساله : کلیه نکات ناشناخته در زندگی روزمره می توانند موضوع تحقیق باشند محقق می تواند هر یک از این نکات را به عنوان یک مساله تحقیق اختیار و شروع به تحقیق نماید.
جمعیت:مجموعه تمام افراد یا اشیایی که مطالعات آماری در مورد یک یا چند صفت آنها در یک مکان و زمان معین انجام می گیرد به جمعیت موسوم است. هر یک از این افراد و اشیاء را یک عضو جمعیت می نامند و تعداد اعضای جمعیت را اندازه جمعیت می نامند.(نعمت الهی،1380)
پرسشنامه: یکی از متداول ترین روش های جمع آوری اطلاعات، استفاده از پرسشنامه است. در تهیه و تنظیم پرسشنامه محقق سعی می نماید که از طریق طرح تعدادی سئوال،اطلاعات مورد لزوم را از گروه پاسخگو دریافت نماید. اطلاعاتی که از این طریق جمع آوری می شود، می تواند در زمینه های مختلفی مانند عقاید، عواطف، حالات روانی،اطلاعات فردی، دینی، سیاسی، فرهنگی و سایر خصوصیات افراد مورد مطالعه، بکار گرفته شود(نبوی،1376- ابوالفضل روزبه جهرمی،1380).
در اغلب موارد، تماس مستقیم با آزمودنی ها که اساس جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه است، وقت فراوان می گیرد یا گران تمام می شود و گاهی غیر ممکن است،به همین لحاظ درا ین گونه موارد، محققان علوم انسانی برای دستیابی به حقایق مربوط به گذشته، حال و یا پیش بینی وقایع و شرایط آینده از پرسشنامه استفاده می کنند. در مقایسه با مصاحبه، پرسشنامه در اغلب شرایط عملی تر و آسان تر است و به محقق امکان می دهد تا نمونه های بزرگتر را مطالعه و بررسی کند(نادری و نراقی،1369- ابوالفضل روزبه جهرمی،1380).
تجزیه و تحلیل: تجزیه و تحلیل به عنوان فرآیندی از روش علمی، یکی از پایه های هر روش تحقیقی است، تجزیه و تحلیل به طور کلی عبارتست از روشی که از طریق آن کل فرآیند پژوهشی، از انتخاب مساله تا دسترسی به یک نتیجه هدایت می شود. پژوهشگر برا ی پاسخگویی به مساله تدوین شده و تا تصمیم گیری در مورد رد یا تایید فرضیه ای صورتبندی کرده است از روش های مختلف تجزیه و تحلیل استفاده می کند، روش های مختلف تجزیه و تحلیل را می توان به سه طبقه تجزیه و تحلیل توصیفی، مقایسه ای و علیت تقسیم کرد (طاهری،1374).
-----------------------------------------------
بخشی از مطالب این قسمت، از کتاب "تعاریف و مفاهیم استاندارد برای استفاده در طرح ها و گزارش های آماری- مرکز آمار ایران " است.
